İslam Mimarisi

'Mimarlık Tarihi' forumunda Disturb tarafından 31 Ekim 2016 tarihinde açılan konu

  1. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    İslam dininin başlangıcından günümüze kadar olan süreçte islam mimarisine ait eserlerin gelişimini birkaç cümleler halinde inceleyeceğiz..

    Mescid-i Aksa'dan başlayıp Selimiye'de sonlanan cami yapım tekniğini aşama aşama sunacağım.. Cami yapılarının yanında saray, türbe, künbet gibi yapılara da kısa kısa değineceğim..

    İslamiyetin ilk döneminde yapılan camiler, küçük mescitler şeklindedir. Bunların mimari ya da sanatsal herhangi bir özellikleri yoktur. Mescit, minbersiz küçük camilere verilen addır.

    Hz. Muhammed’in evinden camiye dönüştürülmüş olan Medine Camisi, kendinden sonraki tüm camilere örnek olmuştur. Yapının kare avlusu, doğu ve batıda mihraba dik, kuzey ve güneyde paralel sahınlarla çevrilmiştir. Sahın, mihraba paralel ya da dik olarak uzanan, birbirinden sütun sıraları ile ayrılmış bölümlere verilen addır.

    İlk dönemlerde yapılan camiler genellikle kare ve dikdörtgen planlıdır. İlk yapılan camilerden olan Kûfe (638) Camide planda, sahınlar caminin güney duvarına dik veya paralel uzanır. Bu plan şemasına Kufe tipi plan şeması denir.

    Mescid-i Aksa :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kufe tipi plan şemasına sahiptir.
    - Müslümanların ilk kıblesi kabul edilir.
    - Kuran-ı Kerim'de "Kulunu bir gece Mescid-i Haram'dan (Mekke'den), kendisine bir kısım ayetlerimizi göstermek için, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa'ya (Kudüs'e) götüren Allah'ın şânı ne yücedir. Doğrusu O, işitir ve görür."

    1. EMEVİLER

    Şam Emevi(Ümeyye) Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    - Transept plan şemasına sahiptir. (Kilise/ Bazilika şeması)
    - Roma ve Bizans kalıntıları üzerine inşa edilir.

    Bazilika Plan Şeması : Yapının İçi iki sütun dizisi ile üç nefe ayrılmış, bunlardan ortadaki yandakilere oranla daha geniş tutulmuştur.

    Kubbetüs Sahra : Kudüs’te Harem-i Şerif tepesindedir.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Ziyaret mekanıdır. Cami değildir.
    - Rotunda şemasına sahiptir.

    Rotunda plan şeması yuvarlak hacimli mekanı ifade eder.

    SARAYLAR
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    - Taht salonuna uzanan mekan geçişleri hiyerarşikdir.
    (Giriş – Ön mekan – Avlu – Koridor – Taht salonu)
    - Aşırı süslüdür.
    - Dış duvarlar kale gibi korunaklıdır.

    2. ABBASİLER : Başkenti Bağdat’tır. Dairesel biçimli şehirler inşa edilmiştir. Taş kullanımı hakimdir.

    Samarra Ulu Camii :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    - Kufe tipi plana sahiptir.
    - Cephe duvarları taş, iç mekan kerpiç inşa edilmiştir.
    - Minare zigurat tipinde inşa edilmiştir.

    Tolunoğlu Camii : Kahire’dedir.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kufe tipi plana sahiptir.
    - Soğan biçimli kubbe vardır.

    RİBAT : Sınır karakoludur. Hem dini hem askeri yapıdır. Gözetleme kulesi bulunur. Daha sonra medrese, tekke, zaviye veya kervansaray yapılarına dönüştürüldü.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    TÜRBE : İslam mimarisinin ilk türbesi bu dönemde yapıldı.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kubbelidir.
    - Rotunda şemasındadır.
     
  2. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    3. KARAHANLILAR : 4 eyvan + merkez vurgulu plan şeması gözlenir. Büyük Selçuklu Mimarisinin temelini oluşturur.

    - Camide ilk kez kubbe kullanılır.
    - Saraylarda hiyerarşi devam eder. 4 eyvan gözlenir.
    - Kervansaray yapısı vardır.
    - Konut örnekleri gözlenir.
    - Taç kapı (portal) vurguludur.
    - Hamam, medrese yapıları karşımıza çıkar.
    - Türbe yapımı devam eder.

    Külliye : Farklı fonksiyonlu yapıların birarada bulunduğu sosyal tesistir.

    Beşkent Camii :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Her mekan tek tek kubbe ile örtülüdür.
    - Birden çok mihrap vardır.
    • Zafer minaresi şeklindeki tuğladan yapılan kuleleri Türkler inşa etmiştir.
    • Tromp duvara, Pandantif kemere oturur. Tromp'u İlk kullanan Türklerdir.


    4. GAZNELİLER : Plan düzleminde Mihrap önü kubbeli mekan ön plana çıkar.

    Talhatan Baba Camii :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    Leşker-i Bazar Camii :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    5. BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ : İran’da kuruldu. Plan düzleminde Mihrap önü kubbe + 4 eyvan ön plana çıkar.

    - Taç kapı(portal) ve güney eyvan anıtsal büyüklüktedir.
    - Tuğla işçiliği renkli ve dikkat çekicidir.
    - İlk defa anıtsal büyüklükte mezarlıklar inşa edilir. (Künbetler)

    İsfahan Ulu Camii :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Mihrap önü kubbe + 4 eyvanlı şemaya sahiptir.
    - Avluda havuz bulunur.
    - Kubbeler yüksek ve sivridir.
    - Çift kat revaklı avlu bulunur.

    KÜNBETLER :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - 2 katlıdır. Alt katı mumyalık üst katı ziyaret mekanıdır.

    - İslam öncesi Türk kültüründen gelmiştir. İslamda anıtsal mezar yapmak yoktur.

    Sultan Sencer Türbesi : 1157’de inşa edilmiştir.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kare yapılıdır.
    - Tromplarla inşa edilmiştir.
    - Süslü işçilik görülür.
     
  3. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    6. ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ
    - Devşirme malzeme kullanılmıştır.
    - Esas inşa malzemesi taştır.
    - Taç kapının(portal) yeri topoğrafyaya uygun şekilde konumlandırılıyor.
    - Kuzey cephesi hariç bütün cepheler sade inşa ediliyor.

    Sivas Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kufe tipi plan şemasına sahiptir.

    Kızıltepe Ulu camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Leşker-i Bazar plan şeması

    Konya Alaeddin Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kufe tipi plan şemasına sahiptir.
    - Devşirme malzeme kullanılmıştır.

    Diyarbakır Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Bazilika şeması

    Mardin Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Leşker-i Bazar şeması
     
  4. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    Bitlis Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Leşker-i Bazar ile Kufe şeması

    Silvan Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Leşker-i Bazar ile Talhatan Baba şeması

    Siirt Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Transept şeması

    Divriği Kale Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Transept şeması

    Niğde Alaeddin Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - 4 yön vurgulu, ortası havuzlu camiidir.
     
  5. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    Erzurum Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Mihrap önü kubbe, 4 yön vurgulu plan şeması

    Kayseri Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Mihrap önü kubbe, 4 yön vurgulu plan şeması

    Divriği Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Bazilika ve mihrap önü kubbe plan şemasına sahiptir.
    - Her bir bölme ayrı süslüdür.

    Malatya Ulu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - mihrap önü kubbe plan şemasına sahiptir.
    - Avlu üzeri açıktır.

    Beyşehir Eşrefoğlu Camii
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Taşıyıcı ve örtü ahşaptır.
    - Ortada havuz bulunur.
    - Mihrap önü kubbe + eyvan
     
  6. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    Sakahane Mescidi
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Tek mekanlı camidir.

    KERVANSARAYLAR – HANLAR :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    - Her 30 km de bir ticaret yolları üzerinde inşa edilmiştir.
    - Güvenli yapılardır. Gerektiğinde kale gibi kullanılır.

    KÜNBETLER :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Silindirleşmeye başlar.
    - Çini kullanımı görülür.

    MEDRESELER : Açık avlulu (Kökeni budist manastırına dayanır) ve kapalı avlulu (kökeni orta asyaya dayanır) olarak ikiye ayrılır.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
     
  7. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    7. BEYLİKLER
    - Mekan anlayışı değişiyor.
    - Cephe anlayışı değişiyor. İç mekanla örtüşüyor.
    - Süsleme anlayışı değişiyor. Karo çiniler kullanılmaya başlıyor.
    - Son Cemaat Mahali oluşuyor.
    - Girişlerde merdiven görülüyor.
    - Kubbe kasnakları yükseliyor.

    Manisa Ulu Cami :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - 6’sı serbest 8 ayağa oturur.
    - Talhatan Baba plan şeması

    Balat İlyas Bey Cami :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Duvarlar kubbeyi taşımak için çok kalınlaştı.

    İznik Yeşil Cami :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Kubbeyi taşımak için piramidal kuşak geçiş elemanı tasarlandı.

    8. OSMANLI :
    Osmanlı.png
    BURSA ULU CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    EDİRNE ESKİ CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    TALHATAN BABA CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    MANİSA HATUNİYE CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    EDİRNE 3 ŞEREFELİ CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
     
  8. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    ESKİ FATİH CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    BAYEZİD CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    ÜSKÜDAR MİHRİMAH CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    İSTANBUL ŞEHZADE CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    SELİMİYE
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol ) ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    - 8 serbest ayağa oturur.
    - Tam merkezde müezzin mahfili bulunur. Allah’ın sembolik tahtı, Kuran’da geçen ‘’arş’’ tasvir edilmiştir. 8 melek tarafından taşındığı varsayılarak 8 sütun yapılmıştır.
     
  9. Disturb

    Disturb Moderator

    84
    3
    8
    SÜLEYMANİYE
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Mekan bütüncüldür.

    AYASOFYA
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Nefler mekanı parçalar.

    SULTAN AHMET CAMİİ
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    MEDRESELER :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Bütün birimler kubbeli
    - Derslik mekanı kopuk tasarlanır.

    TOPKAPI SARAYI :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    TİCARİ YAPILAR

    BEDESTEN : Banka ve borsa görevi vardır. Lüks ve pahalı çarşıdır.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    ARASTA :
    Dükkanlar silsilesidir. Sokak şeklindedir.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    HAN : Avlulu, çift katlı yapılardır.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )

    HAMAMLAR :
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Bay, bayan girişleri ayrıdır.
    - Sıcaklık, ılıklık, soğukluk, cehennem gibi mekanları barındırır.

    TÜRBELER : Künbetler yerini tek katlı türbelere bırakır.
    ( Linki Görebilmek için Üye Ol )
    - Son cemaat mahali yapılıyor.
    - Çift kat pencere gözleniyor.
    - Çini süsleme göz hizasına kadar yapılıyor.
     

Bu Sayfayı Paylaş